Cơm tấm đêm Sài Gòn
Nói về chuyện cơm tấm Sài Gòn thì ai cũng có thể kể suốt tháng quanh năm. Không hiểu món ăn nấu từ thứ gạo nát, gạo vụn này có từ bao giờ. Một người bạn lớn tuổi, gốc dân miền Tây chính hiệu kể, “Ngày xưa mỗi lần đi xay lúa, mấy cái máy xay lúa cũ xay nát gạo lắm nên có nhiều tấm. Chớ cơm tấm Sài Gòn ngon, chắc đâu phải nấu bằng thứ gạo tấm vụn mà ở quê người ta nấu cháo heo hoặc cho gà vịt ăn.”
Cũng từ xưa, cơm tấm là món ăn mà bất cứ người dân tỉnh nào khi lên Sài Gòn cũng muốn thưởng thức qua cho biết. Cơm tấm Sài Gòn không được quảng cáo ồn ào như Phở Pasteur hay mời mọc liền miệng như hủ tíu tàu Chợ Cũ, Chợ Lớn, nhưng nếu không ăn qua cơm tấm là coi như chưa từng đặt chân tới Sài Gòn. Có người nói, cơm tấm thì miền nào, tỉnh nào chả có, có nhà muốn ăn ra chợ mua gạo tấm về làm mỡ hành, đâm nước mắm pha tỏi ớt mà ăn có gì đặc biệt đâu.
Nói như vậy cũng đúng nhưng cũng cho thấy chưa biết gì về cơm tấm Sài Gòn. Nhớ những năm đầu thập niên tám mươi, đói khổ vì chế độ mới thời bao cấp. Một người bạn học từ miền Bắc vào hỏi tôi, “Mỗi đĩa cơm mà miếng sườn nướng to bằng bàn tay thế này thì chết, thịt tiêu chuẩn ở đâu ra thế ông?”
Vị ngon đặc biệt của cơm tấm bì chả, cơm tấm sườn, cơm tấm xíu mại, cơm tấm mắm chưng... ở Sài Gòn quả là không thể tả xiết. Nhưng sẽ là thiếu sót nếu cho rằng cơm tấm Sài Gòn chỉ ngon vì những món nêu trên. Cái ngon đặc biệt của món cơm tấm là ở cơm tấm, mỡ hành và nước mắm. Trong ba thứ vị ngon trên, vị mỡ hành là số dách. Cơm tấm Sài Gòn làm mỡ hành ngon lắm. Nước mỡ thì trong veo, còn tóp mỡ lại vàng giòn, cái màu vàng của tóp mỡ và màu xanh của hành lá rưới lên dĩa cơm tấm mịn hạt, gợi nhớ hình ảnh buổi sáng trong vắt trên ruộng miền Nam.
Ngày trước người Sài Gòn thích ăn cơm tấm điểm tâm buổi sáng nhưng theo thời gian, theo sự thay đổi của nhịp sống, người Sài Gòn hôm nay còn có thú ăn cơm tấm chiều và khuya.
Cơm tấm đêm
Chúng tôi dù thuộc hạng thường ăn đường, ăn chợ, nhưng rất bất ngờ khi nghe bạn bè rủ đi ăn cơm tấm ban đêm. Bạn tôi nói, “Cơm tấm đêm Sài Gòn bán tới hai ba giờ sáng, ông ở cõi nào mới xuống mà khờ vậy!”
Ngồi phía sau xe một người bạn, chúng tôi chạy về phía cầu Phú Lâm, quận 6. Khu vực này nổi tiếng hễ mưa là ngập lút bánh xe, tôi cằn nhằn về chuyện có đáng vì một đĩa cơm tấm mà phải chịu nguy cơ hết đường về như vậy. Người bạn tôi nói, “Ê, đâu còn chỗ nào của Sài Gòn mà mưa không ngập. Cơm tấm chỗ này ngon, rẻ, ăn chỗ này mà gặp mưa thì mướn phòng trọ ở gần đó ngủ luôn tới sáng về sớm.”
Ðúng là vỉa hè đường Hồng Bàng đoạn gần chùa Tuyền Lâm, có một loạt quán cơm tấm đêm đèn đuốc sáng trưng. Nào là quán 303, 909, 271... nhìn từ xa đã thấy một vùng khói nướng sườn bay mù mịt. Trong đêm, dù người và xe ít hơn ban ngày nhưng thật khó tả cái cảm giác đi vào vùng khói sườn nướng trộn lẫn với khói bụi. Thiệt là vừa quyến rũ cái bụng đói lại vừa hại hai lá phổi.
Một người bạn khác cùng đi nói, “Tội nghiệp mấy người ăn chay quanh đây quá, ngửi mùi sườn nướng kiểu này hoài chắc chết.” Sài Gòn ngày nay là vậy, trong cái vũng hỗn loạn, mỗi người vừa là thủ phạm vừa là nạn nhân.
Cái quán mà chúng tôi ghé vô ăn có tên là quán Năm Ðủ, được biết là quán ngon và bán đắt nhất nhì khu cơm tấm đêm này. Cả gia đình chủ quán với gần chục người đang tất bật phục vụ khách. Quán kê bàn sát lề đường, gặp hôm mưa thì bưng bàn chạy vào một xưởng máy phía sau, phía trên hướng gió và dưới hướng gió đều có lò nướng sườn nên thực khách vì cơm ngon mà phải ngồi ăn trong khói thịt nướng mịt mù. Trong xe trưng bày đồ ăn, bên cạnh những món cơm tấm quen thuộc còn có thêm trứng ốp-la, khô xé, thịt kho tàu, lạp xưởng... và món canh khổ qua dồn thịt. Có thể nói đây là một quán cơm đầy đủ các món chớ không đơn thuần là quán cơm tấm.
Người Sài Gòn ngày nay, nhất là dân nhập cư có thu nhập khá, thường ít khi nấu cơm ăn nhà, đó là một cách đỡ tốn công, đỡ tốn thời gian, đỡ phiền phức trong cảnh đời ở trọ. Giá cơm tấm sườn nướng ở đây chỉ có 13 ngàn đồng một đĩa, nếu là cơm sườn chả, bì, xíu mại... thì khoảng 16 ngàn, tính ra cũng chưa tới 1 đô la. Ngồi bàn cạnh chúng tôi là một gia đình với hai vợ chồng và một đứa bé. Bà vợ cho biết, “Ăn ở đây ba người chưa tới năm chục ngàn, chưa kể mắm muối, ga, gạo, vậy tính ra còn rẻ hơn tiền đi chợ ăn một buổi. Nhà tôi ưa ghé ăn, nấu nướng chi cho cực.” Ðiều bà nói đã phần nào đó giải thích cách sống của người Sài Gòn hôm nay. Ai nhìn bề ngoài cũng ăn tiệm, sắm đồ mới nhưng không hẳn là dư dả.
Ðược biết ở tất cả các quận nội ngoại thành Sài Gòn ngày nay, ở đâu cũng có quán cơm tấm chiều, cơm tấm đêm. Ở quanh các khu công nghiệp, một đĩa cơm tấm giá rẻ là món ăn mà công nhân làm ca đêm có quyền thưởng cho mình và bạn bè. Ở các khu trung tâm Sài Gòn, các cô gái diện như người mẫu ở vũ trường hoặc tiệm mat-xa... trên đường về cũng ghé cơm tấm đêm. Với cánh xe ôm, taxi, công nhân vệ sinh thì ngoài tô mì gõ, món ăn để lót bụng mà họ thường chọn là cơm tấm khuya.
Còn riêng với những chủ hàng cơm tấm đêm thì có người bán chỉ vừa đủ lời nuôi con, thậm chí có người chỉ dư cơm, đồ ăn cho chồng con ăn mỗi ngày, nhưng cũng không hiếm người mở quán mới đôi năm đã đủ lời cất nhà lầu.
Trong bối cảnh mà các bộ mặt tỉ phú của đô thị này đang bôi son trét phấn để cố che giấu những đồng tiền bất minh thì chuyện ăn dĩa cơm tấm đêm ngon miệng với người bình dân, coi như là chia sẻ một phần đời sống thật của dân Sài Gòn.
Theo dòng người nhập cư ào ạt vào Sài Gòn, những món ăn quen, thức uống lạ đua nhau mời mọc bàn dân thiên hạ. Từ tiệm mặt tiền đến quán hẻm nhỏ, đời sống ăn uống của người Sài Gòn cứ hồn nhiên. Nếu bạn nói rằng, tiệm này không vệ sinh, món kia thực phẩm có vấn đề thì bạn cứ trốn ở nhà để cho cơn thèm ăn hành hạ, chớ một khi ra phố, bước vào chỗ có bán thức ăn thì coi như chấp nhận thói quen rất Sài Gòn: Có món lạ món ngon là phải thử!
ST
kịp nhận ra lối đi dành cho mình? Hanh phuc vơi những gì mà minh đang có, dù cái "có" cua minh tuy nho nhoi so voi nguoi khac. 
